Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Uzanan Yeni Bir Bakış

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları ile uluslararası uygulama örneklerini bir araya getiriyor. Kitabın editörlüğünü TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ile Doç. Dr. Kevser Çınar üstleniyor.

Yayın, kapsayıcılığı yalnızca fiziksel erişim koşullarıyla sınırlamıyor. Engelli bireylerin deneyimlerini, temsil meselelerini ve karar alma süreçlerindeki yerlerini de merkeze alıyor. Müze yöneticilerinden turizm profesyonellerine, eğitimcilerden mimarlara ve şehir plancılarından dijital teknoloji geliştiricilerine kadar geniş bir kesim için başvuru kaynağı olarak tasarlandı.

Araştırmadan Uygulamaya Uzanan Bir Çerçeve

Eser, Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Proje, yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler oluşturma kapasitesini geliştirmeyi hedefliyor. Kitapta kuramsal tartışmaların yanında literatür incelemeleri, kurumsal deneyimler ve saha çalışmalarına dayanan değerlendirmeler yer alıyor.

Kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, iletişim, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları aynı kapsayıcılık ekseninde ele alınıyor. Bu yaklaşım, kapsayıcılığın ulaşım sistemleri, kurumların çalışma biçimleri, kültürel anlatılar ve dijital içeriklerle de ilişkili olduğunu gösteriyor.

Dokunsal Sergilerden Çok Duyulu Müzelere

Kitapta görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergilerinden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımlarından çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına kadar çeşitli uygulamalar inceleniyor. Evrensel tasarımla öğrenme, kapsayıcı yükseköğretim, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım ile kültürel peyzajlarda dışlanma gibi konular da eserin kapsamında yer alıyor.

Erişim Tek Başına Yeterli Değil

TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Şeker’e göre mirasın değeri, herkesin ona erişebilmesi, yorumlayabilmesi ve katkıda bulunabilmesiyle güçleniyor.

Doç. Dr. Kevser Çınar ise erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak tek başına kapsayıcılık anlamına gelmediğini vurguluyor. Çınar’a göre bir müzeye girebilmek ya da dijital içeriğe ulaşabilmek, kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği ya da karar süreçlerinde söz sahibi olduğu anlamına gelmiyor. Dijital teknolojilerin sunduğu olanaklar da tasarım biçimine, temsil edilen deneyimlere ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılımına bağlı olarak değer kazanıyor.